Een gesprek dat er toe doet

Gesprekken stimuleren tussen professionals over vragen waar ze echt iets mee hebben.
Een enorme hoeveelheid ervaring en denkkracht in een groep van circa 100 mensen.
De ambitie om al die mensen de mogelijkheid te bieden, in anderhalf uur tijd, om een waardevolle uitwisseling te hebben.
Met daarbij de wens van de betreffende organisatie om input te krijgen op een aantal voor hun cruciale vragen.
En in de aanloop een inspirerend betoog van een ‘thought leader’ op het gebied van sociale netwerken.

Aan wat voor vorm zou je dan denken? Bij mij kwam het inrichten van een World Cafe op. Of een afgeleide daarvan. In de afgelopen jaren heb ik World Cafe regelmatig gebruikt. Ik hou van een bepaalde mate van zelforganisatie, mensen eigen verantwoordelijkheid geven voor onderling gesprek, het kunnen doorwerken op de opbrengst van een groep in een eerdere ronde, de ontwikkeling zien die een thema kan doormaken. Met daarbij de kracht van visualisatie, mindmappen, de kern al schrijvend vasthouden.

Afgelopen donderdag was er een NVO2 ledenmiddag, met als kopstuk Menno Lanting over de invloed van sociale netwerken op leren. Inspirerend en leuk om hem eens zo mee te maken! Hij heeft een stevig verhaal neergezet, met genoeg intrigerende vragen voor een World Cafe. Aan mij dus de uitnodiging om in een vervolg daarop de interactie tussen de leden te faciliteren. In anderhalf uur tijd. Vormen die ik heb overwogen:

• Elke tafel heeft een ‘host’ en deze blijft van het begin tot eind bij de eigen tafel. Gasten verwelkomen, hoogtepunten van vorige groep schetsen, proces begeleiden. Bij wijze van ‘content steward’.
• De host blijft van begin tot eind bij de stamtafel. De andere leden uit de groep in de eerste ronde gaan zich in de tweede ronde verspreiden om ideeen te verzamelen. Komen daarna weer terug bij de ‘home table’ om hun ideeen in te brengen.
• Na een eerste ronde gaan in de tweede ronde vier deelnemers van tafel 1 naar tafel 2, 3, 4 en 5. De andere twee deelnemers blijven bij tafel 1 om hun inzichten te delen met de nieuwe deelnemers. Rol van bezoekers is om ideeen verder te onderzoeken en tot aanvullende ideeen te komen. In de laatste ronde gaan deelnemers weer terug naar hun ‘home table’.
• Geen host, iedereen reist mee in de verschillende rondes. Aan het eind komt elke deelnemer weer terug bij zijn of haar eerste tafel om de oogst te bekijken en te komen tot een kernachtige one-liner.
• Elke tafel heeft dezelfde hoofdvraag en elke ronde krijgt een specifieke inkleuring: (1) vraag verhelderen door aanverwante vragen te formuleren, (2) eigen ervaringen inbrengen, (3) patronen uit de verhalen halen, (4) boodschap of vervolgvraag destilleren.
• Je kunt het world cafe ook gebruiken om een grote vraag op te splitsen in deelvragen. Er ontstaan dan meerdere tafels die bijdragen aan 1 vraag. Je werkt hierbij met hosts die tot het eind bij de eigen tafel blijven. En dan sluit je af met een ronde waarin de hosts die een tafel hadden gerelateerd aan 1 grotere vraag bij elkaar komen om de hoofdlijnen met elkaar in verband te brengen.
• Of de eerste ronde gebruiken om vragen te inventariseren omtrent een specifiek onderwerp. Deze ronde eindigt met het formuleren van een kernvraag per tafel. Dan blijft er een ‘question steward’ en de anderen verspreiden zich.
• Je kunt ook nog de ideeen laten verplaatsen in plaats van de mensen (bijvoorbeeld wanneer het te druk is in de ruimte om allemaal te verplaatsen). Elke deelnemer krijgt een kaart om het meest essentiele idee of kerninzicht op te schrijven uit de eerste ronde. Vervolgens wissel je de kaart om met iemand uit een andere groep. Met deze nieuwe ‘kaarten’ ga je verder.

Mijn handen jeuken om verschillende scenario’s uit te proberen. Wat is het afgelopen donderdag geworden? Van de anderhalf uur bleef door uitloop van allerlei onderdelen voor mij nog een uur over… Ik heb twee rondes georganiseerd, met een host per tafel. Elke tafel had een eigen vraag. Met 1 tafel leeg voor een urgente vraag van iemand die wij niet van tevoren hadden kunnen bedenken. Maar die tafel is leeg gebleven…:-) En met een klein flip/videocameraatje hebben we gedurende het uur statements verzameld van deelnemers. Het grootste deel van het uur hebben we kunnen gebruiken voor gesprek. En de terugkoppeling plenair bestond uit het bekijken van de video-opnames: impressies van deelnemers aan de verschillende tafels. En dit werkte echt super! Het was zo voor elkaar. En het leverde geen lang eindgesprek op waar eigenlijk op dat moment geen energie voor is. Bovendien: het echte werk heeft al plaatsgevonden aan de tafels. Dat moet je niet willen herhalen!

Ik kijk er tevreden op terug. Een leuke spontane samenwerking met Ria van Dinteren (zij heeft vooral gefilmd), goede gesprekken, geslaagd experiment met de Flip-camera en leuke reacties achteraf. Had nog een kleine prezi gemaakt, maar die heb ik om tijd te besparen achterwege gelaten. Hier dan wel!

Leren in teams … stadia, fasen, niveaus?

Zorgen dat men voor zichzelf kan zorgen…

Wat hebben een zwerm vogels, ons ecosysteem, wikipedia en een mierenhoop met elkaar gemeen? Dat ze sterk zijn in zelforganisatie. Daar ging de conferentie over waar ik gisteren bij was: De Tweede Nationale Dag van de Zelforganisatie. Het mooie van het thema zelforganisatie is dat het op heel veel verschillende plekken speelt. Zelforganisatie wordt natuurlijk sterk gestimuleerd door web2.0. De mogelijkheid die het mensen biedt om zelf toe te voegen, te creëren, verbindingen te maken. Maar het speelt ook bij de overheid in het stimuleren van burgerparticipatie. En door de ontwikkeling van de TomTom kunnen we ons als weggebruikers steeds makkelijker zelf organiseren.

De conferentie had weinig zelforganisatie in zich, maar a-la. De bijdragen waren grotendeels boeiend! Met name de voorbeelden uit de zorg spraken me aan: “Je moet niet voor mensen zorgen, maar zorg dat men voor zichzelf kan zorgen.” Hans Becker, adviseur van Stichting Humanitas in Rotterdam vertelde op pakkende wijze hoe ze vanuit zelforganisatie de ouderenzorg hebben ingericht. Vier kernwaarden speelden daarbij een rol: (1) eigen regie, (2) eigen activiteit, (3) groepselement en (4) een ‘ja’cultuur. Een voorbeeld, enigszins gekscherend verteld: “Een nieuwe bewoonster is dol op katten en wil 5 katten meenemen. Dat is wel wat veel, maar laten we in gesprek gaan. Blijkt 1 kat al 22 jaar te zien. Die is echt te oud om nog te verhuizen. Houden we er nog 4 over. Door de ‘ja-cultuur’ ontstaat een dialoog, en een medebewoonster gaat zich er mee bemoeien. Zij woont hier al een paar jaar en mocht haar katten toendertijd niet meenemen. Maar ze was er zo dol op! In die tijd deed Stichting Humanitas nog niet aan zelforganisatie, en nu wel. Mooie opbrengst van het gesprek tussen de medewerkers en deze twee dames is uiteindelijk dat beide dames voor 2 katten gaan zorgen. Daarmee wordt het een stuk overzichtelijker!”

Verder een pakkend verhaal van Roger van Boxtel, vanuit zijn rol als Raad van Bestuur van Menzis. Daar worden onder meer verzekerden expliciet uitgenodigd om mee te denken. Een vorm van co-creatie. En Keith Bakker was te gast, samen met Wim Slot. Wim Slot houdt zich als hoogleraar bezig met de kinderbescherming: “Uiteindelijk is alles er op gericht dat het gezin weer autonoom kan functioneren en dat dwang en drang van buitenaf niet meer nodig is. Dat betekent dat ouders sterker worden gemaakt en dat het gezin leert gebruik te maken van positieve krachten in hun netwerk.” Fantastisch hoe hij denkt vanuit groei en ontwikkeling.

En daar vinden de beide heren elkaar. Keith Bakker is wel bekend van het televisieprogramma ‘Van Etter tot Engel.’ Althans, ik kende hem daarvan. Hij heeft een afkickkliniek in Amsterdam en hij werkt heel sterk vanuit zelforganisatie. 8 jonge meiden heeft hij bij zich. Allemaal na een noodkreet bij hem terecht gekomen: anorexia, snijden, branden. Ze vertelden erover met enige humor. En vanaf het eerste moment dat ze bij Keith kwamen zijn ze gestopt met wat ze deden. Na een reeks therapieën en behandelingen die niet mochten baten, en eigenlijk zelfs alleen maar zieker maakten. Zei Keith tegen ze: “Je gaat je nu gedragen als een volwassene.” In tegenstelling tot al die therapieën waarbij men op zoek ging naar de betreffende stoornis, gaat Keith er vanuit dat het normale mensen zijn, en dat er in hun directe omgeving iets goed mis is. Waar je wel ziek van kunt worden, maar je wordt niet beter door de anorexia te bestrijden. Prachtig verhaal en een heel bijzondere man!

De vertaling naar ons werk?

• Ruimte bieden aan mensen om initiatief te nemen;
• Creëer ontmoeting en stimuleer groepsvorming;
• Een bottom-up benadering: laat mensen aan het woord;
• Werk vanuit waardering, groei en kracht.
• Stimuleer een ja-cultuur, ga in dialoog.